Yaşamca | Çiğdem Alper
cigdem@yasamca.org

Konuşmaya başlamak neden bu kadar zor?

Salı akşamı. Derya bilgisayarını kapatmak üzeredir. Sonra bir e-posta daha açar.

Cem, “Konuşacaktık,” der.

Derya ekrana bakmaya devam eder:

“Şunu bitireyim, sonra.”

Perşembe akşamı bu kez bilgisayarını açan Cem’dir.

Derya, “Yemekten sonra konuşacaktık,” der.

Cem’in cevabı aynıdır:

“Şunu bitireyim, sonra.”

Derya ile Cem kurgusal kişiler. Yaşadıkları durum ise tanıdık olabilir. İki kişi de konuşmaları gerektiğini bilir. Fakat iş, yorgunluk, evde yapılacaklar ve konuşmanın nasıl geçeceğine dair kaygılar araya girer. Konuşma yine ertelenir.

Önceki Yaşamca yazılarında konuşma başladıktan sonra oluşan söyleme–susma ve talep–geri çekilme döngülerine baktık. Bu kez daha önceki bir ana bakıyoruz:

İki kişi konuşmak istediği hâlde konuşma neden başlayamıyor?

Bazen sorun isteksizlik değil, o anın yüküdür

Zor bir konuşmaya başlamak için yalnızca iyi niyet yetmez. Konuşmanın yapılacağı zaman da önemlidir.

İnsanlar akşam olduğunda güne sıfırdan başlamaz. İş yerindeki sorunlar, evde bekleyen işler, çocukların ihtiyaçları, para kaygıları ve yorgunluk da eve gelir. Konuşulacak konu bunların arasına eklenir.

Timmons, Arbel ve Margolin, çocuk/ergen yaşıyla tanımlanmış iki ABD aile kohortundan, birlikte yaşayan 114 evli çiftin 14 gün boyunca ayrı ayrı tuttuğu günlükleri inceledi. Eşlerin toplam günlük stresi, aynı gün bildirdikleri evlilik çatışmasıyla ilişkiliydi. İki eşin de yüksek stres bildirdiği günlerde çatışma daha yüksekti.

Konuşulacak konu da önemlidir

Çiftlerin konuşmalarında çocuklar, ev işleri, para, aileler, birlikte geçirilen zaman, yakınlık ve iletişim biçimi gibi farklı konular yer alabilir. Her konu aynı duyguyu yaratmayabilir.

Papp ve arkadaşları, ABD’de çocuk sahibi 100 evli çiftin 15 gün boyunca ayrı ayrı tuttuğu günlüklerde bulunan 748 çatışma kaydını inceledi. Kadın eşler para konulu çatışmaları, para dışındaki çatışmalara göre daha uzun bildirdi. Erkek eşler bu çatışmaları daha sık yinelenen bir konu olarak bildirdi. Her iki eş de para konulu çatışmaları bugün ve uzun vadede daha önemli olarak bildirdi. Her iki eş, bu çatışmaların konuşmayı daha sonra sürdürme kararıyla daha sık bittiğini de bildirdi. Kadın eşler para konulu çatışmalarda daha fazla problem çözme davranışı bildirdi.

Konuşmayı hatırlatmak da bir iştir

Bazı ev işleri hemen görülür. Bazıları ise ihtiyaçları önceden fark etmeyi, karar vermeyi ve işlerin ilerleyişini izlemeyi gerektirir.

Daminger, 32’si farklı cinsiyetten olan 35 çiftin üyeleriyle 70 derinlemesine görüşme yaptı. Çalışmadaki kadınlar bilişsel emeğin genelinde daha fazla görev üstlendi. Eşitsizlik özellikle öngörme ve izleme aşamalarında görüldü. Çalışmada karar verme yaklaşık eşitti.

Konuşmayı hatırlatma ve yeniden gündeme getirme sorumluluğu sürekli aynı kişide kalıyorsa, konuşmayı takip etme yükü de o kişide kalır.

“Sonra” bazen plan, bazen belirsizliktir

Bir konuşma için doğru zamanı seçmek yararlı olabilir.

“Şu anda çok yorgunum. Yarın akşam saat sekizde konuşalım.”

Bu cümlede ertelemenin yanında yeni bir plan da vardır.

“Şimdi olmaz, sonra konuşuruz.”

Bu cümlede “sonra”nın ne zaman olduğu belli değildir. Konu o anda kapanır. Yeniden hatırlatma işi birinin üzerinde kalabilir.

Bir çiftte şu sıra tekrar edebilir:

  1. Konu açılır.
  2. Başka bir iş öne çıkar.
  3. “Sonra konuşuruz” denir.
  4. Yeni bir zaman belirlenmez.
  5. Konu başka bir gün yeniden açılır.
  6. Aynı sıra yeniden yaşanır.

İşte döngü dediğimiz şey budur: Bir kişinin karakteri değil, iki kişinin hareketlerinin birbirini izleme biçimi.

Konuşulmayan konu neden geri gelir?

Bir konu konuşulmadan kaldığında aynı mesele başka bir gün yeniden gündeme gelebilir.

Li ve Worley, otuz yılı aşan yinelenen tartışma araştırmalarını derledi. Yinelenen tartışmayı, aynı ilişkide, aynı konu hakkında, çözüme ulaşmadan tekrar eden çatışma etkileşimi olarak tanımladılar.

Döngüyü fark etmek ne işe yarar?

Döngüyü fark etmek suçlama yerine daha açık bir tarif kurmaya yardım eder.

“Sen konuşmaktan kaçıyorsun” yerine:

“Konuyu akşam açıyorum. Sen işini bitirmek istediğini söylüyorsun. Yeni bir zaman belirlemiyoruz. İki gün sonra konuyu yeniden ben açıyorum.”

İkinci anlatımda gözlenebilir bir sıra vardır. Çift şu sorulara bakabilir:

  • Konuşmayı hangi saatlerde açıyoruz?
  • O sırada hangi işler devam ediyor?
  • Konuyu kim hatırlatıyor?
  • Ertelemeden sonra yeni zamanı kim belirliyor?
  • Aynı roller hep aynı kişide mi kalıyor?
  • Konuşmanın konusu ikimiz için ne ifade ediyor?

Bu sorular tek başına çözüm değildir. Fakat konuşmanın nerede tıkandığını ve hangi adımlarla tekrar ettiğini daha açık görmeye yardımcı olabilir.

Kendi döngünüze bakarken

Yakın zamanda başlayamayan bir konuşmayı düşünün:

  • Konu neydi?
  • Konuyu ilk kim açtı?
  • O sırada evde veya işte neler oluyordu?
  • İlk cevap neydi?
  • “Sonra” denildiyse belirli bir zaman söylendi mi?
  • Konuyu yeniden kim hatırlattı?
  • Bu sıra daha önce de yaşandı mı?
  • Konuşmayı takip etme yükü kimde kaldı?

Amaç hemen kimin haklı olduğunu bulmak değil. Konuyu, o günkü yükleri ve tekrar eden hareketleri birbirinden ayırmaktır.

İlişkini Anla, yaşadığınız somut bir anı olay, anlam, duygu, tepki ve bağlam açısından incelemek için kısa bir keşif alanıdır. Tekrar eden sırayı daha açık görmenize yardım edecek sorular sunar.

Keşif: İlişkini Anla’da keşfe başla
İlgili yazı: Zor konuşmalarda talep ve geri çekilme döngüsü

Yük eşitsizliği ve güvenlik

Döngüye bakmak, gerçek sorumluluk farklarını görünmez hâle getirmemelidir. Bir kişi evin işlerini, planlamasını ve takibini sürekli taşıyor; diğer kişi ortak sorumlulukları yerine getirmiyorsa ortada somut bir eşitsizlik vardır.

Ekonomik kontrol, küçümseme, tehdit, takip, korku, zorlayıcı kontrol, fiziksel veya cinsel şiddet içeren durumlarda öncelik güvenlik ve uygun destektir. Tehdidin, kontrolün ve şiddetin sorumluluğu bunları uygulayan kişiye aittir.

Kaynaklar

Yaşamca Blog